Tortury w Polsce?
W marcu 2008 roku Prokuratura Stołeczna miasta Warszawa wszczęła postępowanie dotyczące podejrzenia popełnienia przestępstwa w związku z działalnością CIA na terenie Polski. Kilka miesięcy później jego prowadzenie przekazano do Biura ds. Przestępczości Zorganizowanej Prokuratury Krajowej, a sprawie nadano status najwyższej wagi.

Amnesty International przyjęła z zadowoleniem to posunięcie, podkreślając, że dochodzenie musi być dokładne, niezależne i przejrzyste. Równocześnie wyraziła zaniepokojenie proponowanym zakresem postępowania oraz jego ograniczeniami. Zwróciliśmy uwagę na to, że członkowie władz państwowych (również byłych) mają ograniczone możliwości zeznawania: zawężają je przepisy dotyczące tajemnicy państwowej. W dodatku, początkowo mówiło się, że śledztwo obejmie jedynie czyny będące wykroczeniem przeciwko artykułowi 231 Kodeksu Karnego, a więc kwalifikowane jako przekroczenie uprawnień przez funkcjonariusza publicznego.

W kwietniu 2009r. Amnesty International w liście do Ministra Sprawiedliwości wskazała na konieczność zbadania czy w opisywanej sprawie doszło do samowolnego pozbawienia wolności, co naruszałoby art. 189 Kodeksu Karnego oraz czy wobec przetrzymywanych osób stosowano tortury, co naruszałoby art. 123 § 2 Kodeksu Karnego (rozdział XIV. Przestępstwa przeciwko pokojowi, ludzkości oraz przestępstwa wojenne). Zarówno stosowanie tortur, jak i pozbawianie wolności bez decyzji sądu są naruszeniem Konstytucji RP (art. 40 i 41), a także wiążących Polskę aktów prawa międzynarodowego: Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (art. 3 i art. 5) i Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych (art. 7). Dlatego z satysfakcją przyjęliśmy pisemną deklarację Prokuratury Krajowej, mówiącą że postępowanie nie będzie ograniczone jedynie do Art. 231 KK, ale obejmie całokształt okoliczności związanych z domniemanym transportowaniem więźniów CIA i przetrzymywaniem ich na terenie Polski.

Amnesty International wezwała premiera Donalda Tuska do ujawnienia metodologii prowadzonego śledztwa i jego rezultatów. Niestety w odpowiedzi na ten wniosek Prokuratura poinformowała, że wyniki dochodzenia nie będą podawane do publicznej wiadomości, ponieważ są one uznane za tajemnicę państwową, a tym samym chronione. Po ponad dwóch latach prowadzenia śledztwa, jego wyniki wciąż nie zostały ujawnione.

Według dokumentów, które pozyskała Helsińska Fundacja Praw Człowieka, dzięki informacji publicznej z Polskiej Agencji Żeglugi Powietrznej, w okresie od grudnia 2002 do lipca 2003, specjalne samoloty CIA przewożące na swych pokładach pasażerów lądowały na lotnisku w Szymanach.Dowody pokrywają się z informacjami zawartymi w raporcie specjalnych sprawozdawców ONZ, który został opublikowanym 26 stycznia 2010 r.

Informacja podana przez Gazetę Wyborczą 4 sierpnia 2010 r. sugeruje, że Prokuratura posiada dowody, które może przekazać Sejmowi i że Sejm może podjąć decyzję o postawieniu konkretnych osób przed Trybunałem Stanu, w związku ze sprawą tajnych więzień CIA w Polsce. Amnesty International wzywa władze polskie do zapewnienia, że każda osoba odpowiedzialna za naruszenia praw człowieka, które stanowią również naruszenie prawa międzynarodowego lub krajowego zostaną postawione przed sądem karnym i zostanie w ich sprawie przeprowadzony rzetelny proces zgodny ze standardami międzynarodowymi.

Dowody na forum ONZ.

Raport specjalnych sprawozdawców ONZ, prof. Manfreda Nowaka oraz Martina Scheinina, ukazał się 26 stycznia 2010 r. Zostały w nim opisane, w bardzo szczegółowy sposób, praktyki bezprawnych zatrzymań i stosowania tortur w krajach na całym świecie z powodu prowadzonej przez Stany Zjednoczone po 11 września 2001 r. „wojny z terroryzmem”. Raport opisuje przypadki 24 ofiar programu prowadzonego przez amerykańskie służby wywiadowcze, pogwałceń praw człowieka – stosowania tortur, bezprawnego zatrzymania, przetrzymywania bez możliwości kontaktu ze światem zewnętrznym.

Cytowane są również odpowiedzi władz 44 krajów (w tym Polski) na pytania autorów raportu. W sprawie Polski raport przypomina wszelkie zarzuty, jakie postawione zostały w raportach Rady Europy i Parlamentu Europejskiego z 2006 r. i 2007 r. Ponadto, dostarcza nowe informacje dotyczące lotów do Polski samolotów służących CIA pozyskanych w drodze analiz danych lotniczych.

Dzięki informacjom pozyskanym w Stanach Zjednoczonych wiadomo, że w Polsce miał być przetrzymywany Abd al-Rahim al-Nashiri.

Można wskazać trzy kwestie poruszane w raporcie, które wydają się najważniejsze dla prowadzonego w Polsce śledztwa:

• Eksperci zidentyfikowali dodatkowe sfałszowane dane lotów, które dotyczyły m.in. lotu z Bangkoku przez Dubaj do Szyman, 5 grudnia 2002 r. Lot ten został utajniony na wiele sposobów, uwzględniając takie czarterowania lotu i zlecania podwykonawstwa, aby sposoby te pozostawiły jak najmniejszy ślad działalności CIA. W wielu innych lotach używano równocześnie podmienionych danych lotów. Informacje specjalnych sprawozdawców ONZ pochodzą ze źródeł amerykańskich.
• Informacje o przesłuchiwaniu dwóch wysokiej rangi zatrzymanych (tzw. „High Value Detainees” – HVD) – Abu Zubajdy i Abd al-Rahima al-Nashiriego – dostarczają przypuszczeń o przesłuchiwaniu co najmniej jednego z nich na terytorium Polski. W szczególności w odniesieniu do al-Nashiriego ujawnione zostały ustępy raportu CIA, który dotyczył działalności CIA w okresie od września 2001 r. do października 2003 r., wskazują czas (grudzień 2002 r.), w którym al-Nashiri został prawdopodobnie przetransportowany do Polski. Abd al-Rahim al-Nashiri jest jedną z osób, w odniesieniu do której CIA potwierdziła stosowanie tortury zwanej „waterboarding”, czyli podtapiania.
• W odpowiedzi na pytania autorów raportu, polskie władze utrzymują, że prowadzący w tej sprawie śledztwo prokuratorzy związani są wymogiem klauzuli tajności. Nie jest zatem możliwe przedstawienie wyników śledztwa. Tymczasem w marcu 2010 r. miną już 2 lata od czasu wszczęcia postępowania przez Prokuraturę Apelacyjną w Warszawie w sprawie działalności CIA na terytorium Polski. Autorzy raportu wyrażają zaniepokojenie brakiem przejrzystości prowadzonego śledztwa i brakiem informacji o jego zakresie. Oczekują, że śledztwo obejmie nie tylko kwestię prowadzenia miejsca pozasądowego przetrzymywania, lecz również kwestię czy polscy urzędnicy wiedzieli o ewentualnych nielegalnych praktykach używanych przy przesłuchiwaniu przetrzymywanych osób.

Pozostałe raporty.

W kwietniu 2009 roku, do prasy wyciekł raport Międzynarodowego Komitetu Czerwonego Krzyża. Zawarto w nim wzajemnie potwierdzające się opisy tortur i złego traktowania 14 wysokiej rangi więźniów. Miało do nich dojść w tajnych więzieniach CIA. Te zdarzenia są opisywane przez więźniów szczegółowo: pobicia, przetrzymywanie w nazbyt ciasnych pomieszczeniach, pozbawianie snu i zmuszanie do nieustannego słuchania bardzo głośnej muzyki – to tylko wybrane z praktyk. Trzech spośród 14 więźniów zapewnia też, że byli podtapiani. Jeden z zatrzymanych, główny podejrzany w sprawie zamachów z 11 września 2001 roku twierdzi, że uprowadzono go z Afganistanu w marcu 2003 roku i uważa, że był przetrzymywany w Polsce. "Raz dostałem butelkę wody, z której zapomniano zdjąć etykietę. Oczytałem na niej adres internetowy kończący się domeną „.pl”. Również system centralnego ogrzewania był bardzo staroświecki, czego spodziewałbym się w kraju należącym niegdyś do grupy państw komunistycznych." Khalid Szejk Mohammed zeznał przedstawicielom Międzynarodowego Komitetu Czerwonego Krzyża, że w miejscu przetrzymywania podtapiano go pięć razy, a także wielokrotnie pobito; uderzano jego głową w mur, pozbawiano snu i ubrania, a gdy nie był akurat przesłuchiwany, na wiele godzin skuwano go w pozycji stojącej.

"Myślę, że to było w Polsce. To tu najintensywniej nas przesłuchiwano" Khalid Szejk Mohammed, niegdyś przetrzymywany w tajnym więzieniu CIA, dziś - w Guantanamo.

Pierwsze zarzuty zostały postawione Polsce na forum międzynarodowym w raportach Rady Europy i Parlamentu Europejskiego z 2006 r. i 2007 r.

Po dwóch latach śledztwa: Domagamy się upublicznienia wyników i przejrzystości!