Jak pokazują badania prowadzone na całym świecie, w miarę starzenia się, ludzie coraz częściej spotykają się z lekceważeniem swoich praw i podważaniem swojej godności. Świat jest pełen fałszywych i szkodliwych założeń, które odbierają seniorom i seniorkom podmiotowość.
Żeby daleko nie szukać – osoby starsze często są widziane jako zależne od innych, co sprowadza się do założenia, że nie potrafią być samodzielne. Przedstawia się je jako osoby potrzebujące pomocy, za które wszystko trzeba robić i obciążenie dla społeczeństwa. Nie brzmi znajomo?
Takie postrzeganie osób starszych odbiera im godność i sprawia, że usuwają się w cień. Ile razy można usłyszeć, że jest się ciężarem, że jest się za powolnym albo że jest na coś za późno, zanim zacznie się w to wierzyć? A im mniej jest osób starszych w przestrzeni publicznej, tym trudniej jest walczyć o ich prawa.
A prawa wszystkich osób, niezależnie od wieku, są równie ważne, niezbywalne i powinny podlegać całkowitej ochronie.
CZAS DOSTRZEC PRAWA OSÓB STARSZYCH
Zaapeluj do polskich władz o działania na rzecz Konwencji o prawach osób starszych i włączenia w prace nad nią osób starszych w Polsce.
Kim jest osoba starsza?
Osiągnięcie wieku emerytalnego dla większości jest momentem, który magicznie zmienia osobę w „osobę starszą”. Uznaje się, że wiek jest liczbą, która określa, co możemy, a czego już nie.
Ale starość nie sprowadza się do roku urodzenia, bo w gruncie rzeczy jest jedynie konstruktem społecznym. To, czy ktoś jest „osobą starszą”, zależy przede wszystkim od kontekstu i sytuacji. Na przykład: osoby po pięćdziesiątce często mają problemy ze znalezieniem pracy, bo są uznawane za starsze, chociaż nie są tak widziane przez swoich znajomych, rodzinę czy lekarza.
Dlatego w Amnesty International, kiedy mówimy o dyskryminacji ze względu na wiek, stosujemy podejście oparte na kontekście. Identyfikujemy osoby starsze na podstawie tego, jak są postrzegane w społeczeństwie i jak postrzegają same siebie, a nie na podstawie ich roku urodzenia.
Przemoc wobec osób starszych
Wymuszanie zmian w testamencie, wyśmiewanie z powodu niepełnosprawności, zaniedbywanie… Form przemocy jest wiele i często nie zdajemy sobie sprawy, że może do niej dochodzić tuż za ścianą, między ludźmi, których relacje na pierwszy rzut oka w ogóle by na to nie wskazywały. Czasem przemoc jest tak nieoczywista, że sami możemy nie zdawać sobie sprawy z tego, że to co nas spotyka jest uznawane za przemoc i że przysługuje nam ochrona.
Wraz z wiekiem ograniczeniu ulega nie tylko sprawność fizyczna, ale także odporność psychiczna, co naraża osoby starsze na większe zagrożenie przemocą w różnych jej przejawach. Osoby starsze mogą doświadczać przemocy w placówkach opiekuńczych lub ze strony rodziny i opiekunów.
W codziennym życiu mogą spotykać się m.in. z izolacją czy odbieraniem możliwości decydowania o sobie).
Gdy sprawcą przemocy jest ktoś bliski, osobie starszej trudno uwierzyć, że intencją sprawcy było skrzywdzenie jej. W naturalny sposób usprawiedliwia takie przemocowe zachowania, co powstrzymuje ją od szukania pomocy.
Jak reagować na przemoc?
Zgłoszenie przemocy to szansa na jej przerwanie, uzyskanie profesjonalnej pomocy i uświadomienie sprawcy, że kontrola społeczna działa i jego postępowanie nie pozostanie bezkarne.
Najważniejsze w przypadku przemocy to na nią zareagować i pamiętać, że nie ma sytuacji bez wyjścia. W Polsce działa szereg instytucji, które niosą pomoc i wsparcie. Jedną z nich jest Fundacja Projekt Starsi zajmująca się przeciwdziałaniem przemocy wobec osób starszych. Jednym z kluczowych działań Fundacji jest prowadzenie ogólnopolskiego Telefonu Pomocy dla Starszych, gdzie specjaliści bezpłatnie udzielają wsparcia osobom starszym doświadczającym przemocy oraz ich rodzinom i opiekunom.
Jeśli potrzebujesz pomocy dla siebie lub kogoś bliskiego, zadzwoń na Telefon Pomocy dla Starszych: 537 375 505.
Godziny pracy Telefonu:
pon, śr: 16.00-20.00
wt, czw: 10.00-14.00
Telefon jest koordynowany przez Fundację Projekt Starsi, partnera kampanii „Jestem”.
Kurs o prawach osób starszych
Narosło wiele szkodliwych założeń wokół osób starszych, które skutkują lekceważeniem i podważaniem ich praw oraz odbieraniem im podmiotowości i sprawczości. Kurs pokazuje, że z praw człowieka wynika obowiązek poszanowania praw i wolności osób starszych. Bez uznania i ochrony tych praw nie możemy budować bezpiecznego i sprawiedliwego społeczeństwa dla wszystkich.
PATRONAT:
„Jesteśmy – mamy prawa”
Aktualny obraz polityki senioralnej pokazuje, że osoby starsze są postrzegane raczej jako przedmiot niż podmioty polityki senioralnej. Najwyższy czas spojrzeć na osoby starsze, stanowiące ponad ¼ polskiego społeczeństwa, jako podmioty praw człowieka, dając im jednocześnie narzędzia do upominania się o swoje prawa. Przeczytaj analizę Amnesty International.
Dyskryminacja osób starszych
Określone grupy społeczne, takie jak dzieci, kobiety, osoby z niepełnosprawnościami czy mniejszości rasowe i etniczne, są chronione przez międzynarodowe konwencje. Niektóre z tych konwencji zapewniają też ochronę osobom starszym, w tym starszym kobietom i osobom z niepełnosprawnościami. Nie zmienia to jednak faktu, że osoby starsze spotykają się z dyskryminacją, która nie jest wyraźnie zakazana przez istniejące przepisy.
Przykładem takiej dyskryminacji są powszechnie występujące stereotypy i uprzedzenia. Pracodawcy mogą z góry zakładać, że osoba starsza nie nauczy się nowej technologii, więc nawet nie planują przeznaczać pieniędzy i czasu na jej przeszkolenie. Równie dyskryminujące jest częste myślenie, że osoba starsza będzie brać więcej zwolnień chorobowych od młodszych współpracowników. Albo założenie, że osoby starsze muszą cierpieć na choroby przewlekłe – ten typ dyskryminacji dotyka wszystkich starszych osób niezależnie od ich faktycznego stanu zdrowia.
Najpowszechniejsze formy naruszeń praw człowieka, z którymi spotykają się osoby starsze, to:
W kierunku międzynarodowej konwencji o prawach osób starszych
Postulowane przez Amnesty International przyjęcie konwencji ONZ stanowiłoby kluczowy krok w kierunku ochrony praw osób starszych. Określiłaby ona obszary, w których osoby starsze najbardziej potrzebują ochrony prawnej, niezależnie od tego, czy chodzi o znęcanie się lub zaniedbywanie w domach opieki, dyskryminację w zatrudnieniu, czy niewystarczającą wysokość emerytur.
Międzynarodowa konwencja zmusiłaby również państwa-strony do podjęcia proaktywnych działań w celu zapobiegania dyskryminacji ze względu na wiek i znęcaniu się nad osobami starszymi.
Konwencja może doprowadzić do poprawy ochrony prawnej na poziomie krajowym.
Dałaby też osobom starszym na całym świecie lepszą pozycję do walki o swoje prawa. Wpłynęłaby pozytywnie na stopień dostrzegania i zgłaszania przypadków łamania praw człowieka wobec osób starszych.
Oficjalne prace nad Konwencją o prawach osób starszych ruszyły w lutym 2026 r. Uważnie obserwujemy działania i stanowisko polskiego rządu w tej kwestii.
Darowizna przez BLIK i inne metody płatności:
Pomóż nagłaśniać łamanie praw osób starszych w Polsce
Wesprzyj działania
rzecznicze i edukacyjne
Pomóż wpływać
na realną zmianę prawa
Co robi Amnesty International, by chronić prawa osób starszych?
Amnesty International monitoruje sytuację praw osób starszych na świecie. Za pomocą badań, działań rzeczniczych oraz kampanii dbamy o to, by zapewnić ochronę praw osób starszych i wezwać rządy do wysłuchania ich głosu oraz zapewnienia im niezbędnej ochrony.
Ochrona praw człowieka – oraz zobowiązanie rządów i społeczności międzynarodowej do ich przestrzegania – nie powinny słabnąć wraz z wiekiem. Kwestia ta dotyczy nas wszystkich.
Jako Amnesty International będziemy zwiększać świadomość w społeczeństwie na temat praw osób starszych. Będziemy wywierać presję na społeczność międzynarodową, aby uznała i pilnie zajęła się kwestią łamania praw człowieka osób starszych. Opracowanie i przyjęcie konwencji ONZ dotyczącej ochrony praw osób starszych, która w kompleksowy sposób zabezpieczy ich prawa, godność i bezpieczeństwo, będzie kluczowym krokiem w tę stronę.