Pomimo ograniczenia działań zbrojnych, sytuacja ludności cywilnej na Bliskim Wschodzie pozostaje krytyczna i bardzo niepewna. Dwa porozumienia o zawieszeniu broni – między Stanami Zjednoczonymi a Iranem oraz między Izraelem a Libanem – są tymczasowe i w każdej chwili mogą się załamać, ponownie wystawiając na ryzyko życie milionów cywilów. Muszą zostać zastąpione trwałym i kompleksowym zawieszeniem broni w regionie, obejmującym wszystkie kraje dotknięte tym konfliktem, aby uniknąć dalszego cierpienia ludności cywilnej i utorować drogę do sprawiedliwości, poszanowania prawa międzynarodowego oraz ochrony praw człowieka.
Stany Zjednoczone i Iran wciąż grożą sobie wzajemnie, przeprowadzają ataki i przechwytują statki w Cieśninie Ormuz. W Libanie zawieszenie broni doprowadziło do ograniczenia ale nie zakończenia działań wojennych – Izraelskie siły zbrojne nie opuściły terytorium Libanu i zabroniły mieszkańcom stref przygranicznych wracać do swoich domów. Z kolei ludność cywilna w Iranie stoi w obliczu podwójnego ryzyka: możliwości wznowienia nielegalnych w świetle prawa międzynarodowego ataków USA i Izraela oraz dalszych śmiertelnych represji ze strony władz irańskich. W opublikowanym dzisiaj dokumencie Amnesty International szczegółowo opisuje podwójne zagrożenie, przed którym stoją mieszkańcy Iranu, uwięzieni między konfliktem zbrojnym a śmiertelnymi represjami.
Społeczność międzynarodowa musi teraz wyznaczyć granicę, której nie wolno przekraczać: konieczne jest trwałe i rzeczywiste zawieszenie broni. Wymaga to całkowitego zaprzestania działań zbrojnych przez wszystkie strony we wszystkich krajach dotkniętych konfliktem.
Agnès Callamard, sekretarzyni generalna Amnesty International
Trwałe i stabilne zawieszenie broni jest jedyną realną drogą do zapewnienie ochrony ludności cywilnej i stworzenia warunków dla długoterminowego bezpieczeństwa, ochrony praw człowieka i sprawiedliwości dla wszystkich w regionie.
Pogarszająca się sytuacja cywilów na Bliskim Wschodzie
Amerykańsko-izraelskie ataki na Iran z 28 lutego 2026 r. były bezprawne, naruszyły zawarty w Karcie Narodów Zjednoczonych zakaz używania siły i doprowadziły do tego, że Iran w odwecie również podjął bezprawne działania. Konflikt szybko rozprzestrzenił się na 12 krajów, zagrażając życiu i zdrowiu milionów cywilów.
Od tego czasu zginęło ponad 5 000 osób, a życie milionów cywilów na Bliskim Wschodzie uległo gwałtownemu pogorszeniu. W całym regionie eskalowały powiązane ze sobą konflikty, a ludność i infrastruktura cywilna stały się celem bezprawnych ataków. Wszystkie strony, w tym USA, Izrael, Iran i Hezbollah, wykazały przerażające lekceważenie życia ludzkiego. Prezydent Stanów Zjednoczonych wprost groził popełnieniem zbrodni wojennych, a nawet ludobójstwa, grożąc zniszczeniem „całej cywilizacji” w Iranie.
Według oficjalnych danych, w Iranie do 7 kwietnia ataki amerykańskie i izraelskie spowodowały śmierć co najmniej 3 375 osób i raniły 25 000, w tym setki dzieci. Do ataków doszło w momencie, kiedy Irańczycy wciąż dochodzili do siebie po represjach wobec tysięcy osób dokonanych przez władze irańskie podczas stłumienia protestów w styczniu 2026 r.
W Libanie do czasu ogłoszenia zawieszenia broni zginęło 2 294 osób, w tym 177 dzieci, a ponad 7 500 osób zostało rannych. Pomimo zawieszenia broni Izrael i Hezbollah nadal atakują się nawzajem, a doniesienia o kolejnych ofiarach wśród cywilów nie ustają.
Ludność cywilna w Izraelu i na okupowanych terytoriach palestyńskich znalazła się pod ostrzałem zarówno irańskich pocisków, jak i rakiet Hezbollahu. W Izraelu zginęło co najmniej 21 cywilów, a na okupowanym Zachodnim Brzegu cztery palestyńskie kobiety zostały zabite w wyniku irańskich ataków rakietowych. Ponadto Izrael był wielokrotnie ostrzeliwany przez grupę zbrojną Huti z Jemenu.
Między 28 lutego a 15 kwietnia 2026 r. co najmniej 29 osób zginęło w regionie Zatoki Perskiej, w tym 13 w Zjednoczonych Emiratach Arabskich, 7 w Kuwejcie, 3 w Bahrajnie, 3 w Omanie i 3 w Arabii Saudyjskiej. Liczby te nie obejmują ofiar wśród amerykańskich żołnierzy.
Irańskie ataki na Zjednoczone Emiraty Arabskie, Katar, Kuwejt, Arabię Saudyjską, Bahrajn i Oman zwiększyły ryzyko dla ludności cywilnej, sięgając poza amerykańskie bazy wojskowe i powodując zniszczenia infrastruktury energetycznej, lotnisk, zakładów odsalania wody oraz dzielnic mieszkalnych. Irańscy urzędnicy otwarcie zadeklarowali zamiar wyrządzenia szkód gospodarczych i ataku na interesy gospodarcze USA.
„Rozejm, któremu nie towarzyszą długoterminowe rozwiązania chroniące prawa człowieka i eliminujące pierwotne przyczyny, jest niczym więcej niż tymczasowym opatrunkiem na głęboką ranę. Dotyczy to w szczególności Iranu, gdzie ludność pozostaje narażona na dalsze okrucieństwa ze strony władz Islamskiej Republiki oraz Libanu, gdzie cywile stoją w obliczu wznowienia konfliktu, nieokreślonych czasowo wysiedleń i zniszczenia swoich domów” – powiedziała Agnès Callamard.
Szkody poniesione przez ludność cywilną w Libanie
W Libanie, gdzie ataki Izraela, kontynuowane w ostatnich dniach, miały druzgocący wpływ na ludność cywilną, potrzebne jest trwałe zawieszenie broni, które obejmie zarówno Izrael, jak i Hezbollah oraz zapewni długoterminową ochronę cywilów po obu stronach granicy. Izraelskie siły zbrojne muszą natychmiast zaprzestać ataków i niszczenia obiektów cywilnych oraz wycofać się z Libanu, a wszystkim osobom wysiedlonym umożliwić powrót do domów. Z kolei Hezbollah musi zaprzestać przeprowadzania ataków na Izrael.
Izrael oświadczył, że powstrzyma się od ataków ofensywnych podczas zawieszenia broni, ale zastrzegł sobie prawo do podjęcia „wszelkich niezbędnych środków w celu samoobrony przed planowanymi, nieuchronnymi lub trwającymi atakami” i zapowiedział, że nie wycofa się z terytorium Libanu. Zarówno przy obecnym zawieszeniu broni, jak i przy poprzednim w 2024 r., Izrael kontynuował niemal codzienne ataki i niszczenie libańskiej infrastruktury cywilnej wzdłuż granicy. Dla ludności cywilnej oznaczało to przedłużające się wysiedlenie, zniszczone źródła utrzymania i udrękę życia w zawieszeniu, podczas gdy pociągnięcie do odpowiedzialności i odszkodowania pozostawały w sferze mrzonek.
Hezbollah również przeprowadzał ataki (między innymi na północ Izraela) od czasu porozumienia o zawieszeniu broni z 2026 r.
Od 2 marca 2026 r. izraelskie siły zbrojne przeprowadzają nieustanne naloty na terenie całego kraju, zabijając i raniąc cywilów, pracowników służby zdrowia i dziennikarzy. Masowe rozkazy „ewakuacji” wydawane przez izraelskie siły zbrojne, obejmujące ogromne obszary południowego Libanu i południowych przedmieść Bejrutu, spowodowały wysiedlenie ponad miliona osób. Siły izraelskie dokonały również rozległego zniszczenia obszarów mieszkalnych i innej infrastruktury cywilnej w całym południowym Libanie i nadal burzą domy w wioskach przygranicznych. 8 kwietnia izraelskie siły zbrojne chwaliły się, że w ciągu zaledwie 10 minut przeprowadziły w Libanie 100 nalotów – zabijając ponad 350 osób – m.in. poprzez równoczesne ataki bez ostrzeżenia na zatłoczone obszary cywilne w centrum Bejrutu. Całkowita bezkarność, jaką Izrael cieszył się po swoich bezprawnych atakach w Libanie w 2024 r., podsyciła dalsze naruszenia w 2026 r.
Irańczycy narażeni na podwójne ryzyko okrucieństwa
W Iranie dziesiątki tysięcy nalotów przeprowadzonych przez USA i Izrael od 28 lutego do 7 kwietnia przyniosły poważne szkody wśród ludności cywilnej. W jednym z najbardziej rażących przypadków, bezprawny atak Stanów Zjednoczonych na szkołę w Minabie spowodował śmierć 156 osób, w tym 120 dzieci. Ataki USA i Izraela spowodowały również rozległe zniszczenia i uszkodzenia infrastruktury cywilnej, co nie tylko zagroziło życiu i źródłom utrzymania milionów ludzi, ale również zaszkodziło środowisku.
Nawet trwałe zawieszenie broni nie może zagwarantować pełnej ochrony ludności cywilnej ani zabezpieczyć praw człowieka w Iranie. Protestujący, dysydenci i inne osoby opowiadające się za fundamentalnymi zmianami politycznymi nadal są narażone na poważne ryzyko okrucieństw ze strony irańskich władz. Od czasu ataków amerykańsko-izraelskich irańskie władze nasiliły represje wobec wszelkiej (rzeczywistej lub domniemanej) opozycji, między innymi stosując najdłuższą w historii Iranu blokadę internetu. Władze stosują masowe arbitralne zatrzymania, wymuszone zaginięcia i tortury w celu wyeliminowania sprzeciwu. Dokonały też arbitralnych egzekucji co najmniej 19 osób.
Trwałe i stabilne zawieszenie broni
Trwałe i stabilne zawieszenie broni jest jedynym sposobem na zapewnienie ochrony ludności cywilnej oraz zagwarantowanie bezpiecznej przyszłości dla mieszkańców całego regionu.
W obliczu groźby ponownych zbrodni przeciwko ludzkości, bierność społeczności międzynarodowej podważa mechanizmy stworzone w celu zapobiegania masowym zbrodniom. Światowi przywódcy muszą pilnie połączyć siły, aby zapewnić natychmiastowe wejście w życie trwałego, kompleksowego zawieszenia broni. Muszą zrobić wszystko, aby powstrzymać normalizację powszechnego cierpienia ludności cywilnej, bronić naszego wspólnego człowieczeństwa i pomóc w zapewnieniu w całym regionie przyszłości opartej na prawach człowieka, sprawiedliwości i trwałej stabilności.