Szkoła jest miejscem, w którym młodzi ludzie po raz pierwszy doświadczają współdecydowania i demokracji w praktyce. Dlatego w październiku 2026 roku zaprosiliśmy samorządy uczniowskie do udziału w akcji „Jedno pytanie, wiele rozwiązań”.
Zadanie było proste: zapytać społeczność szkolną „Co można zrobić w naszej szkole, żeby każda osoba czuła się w niej dobrze?”, zebrać odpowiedzi, stworzyć w szkole „ścianę pomysłów”, a następnie wybrać jeden pomysł do realizacji. Pomysł na akcję pomógł opracować Franciszek Gałan, uczeń I LO w Chełmie i koordynator Szkolnej Grupy Praw Człowieka.
W akcji wzięły udział 32 szkoły z całej Polski. Na pytanie o swoje potrzeby odpowiedziało co najmniej 5 500 uczniów i uczennic ze szkół podstawowych i ponadpodstawowych. Odpowiedzi zbierano podczas rozmów w klasach, za pomocą ankiet papierowych i internetowych oraz poprzez skrzynki na pomysły. W kilku szkołach proces miał charakter kilkuetapowy, łączył wspólną dyskusję z możliwością anonimowego przekazania własnych propozycji, pozwalając uczennicom i uczniom na swobodneg wyrażenia własnej opinii.
Co okazało się najważniejsze dla młodzieży?
1. Integracja i relacje między uczniami
Młodzież pisała m.in. o potrzebie większej liczby wspólnych wydarzeń, spotkań integracyjnych i dni tematycznych, o lepszych relacjach między klasami, przeciwdziałaniu wykluczeniu, większej życzliwości i wzajemnym szacunku, a także o wspólnych zabawach i projektach.
2. Strefy ciszy, odpoczynku i wyciszenia
Powtarzały się pomysły na utworzenie w szkole kącika relaksu, strefy ciszy lub sali wyciszeń, przyjaznych przestrzeni do odpoczynku podczas przerw oraz większej liczby wygodnych miejsc siedzących na korytarzach.
3. Dni tematyczne i wydarzenia szkolne
Społeczność szkolna widzi potrzebę organizowania dni tematycznych, dni bez plecaka, dni piżamy, konkursów i turniejów, wydarzeń sportowych i innych wspólnych akcji dla całej szkoły.
4. Szacunek, bezpieczeństwo i dobra atmosfera
Często pojawiały się odpowiedzi dotyczące przeciwdziałania hejtowi, reagowania na przemoc i wyśmiewanie, równego traktowania, większej życzliwości, wsparcia psychologicznego oraz zwiększenia poczucia bezpieczeństwa.
5. Sklepiki szkolne i jedzenie
Pojawiały się postulaty: stworzenia sklepiku, zmiany asortymentu, przekąsek, dostępu do wody, stanowisk śniadaniowych.
Młodzież zgłaszała również bardziej niestandardowe pomysły. Proponowała m.in. kąciki z grami planszowymi dostępne podczas przerw czy „ławki przyjaźni” – oznaczone miejsca, w których mogą usiąść osoby szukające towarzystwa do rozmowy lub wspólnego spędzenia czasu.
Jednocześnie część odpowiedzi zwracała uwagę na mniej widoczne problemy. Uczniowie i uczennice pisali o nadmiernym hałasie, przebodźcowaniu czy poczuciu braku bezpieczeństwa w niektórych szkolnych przestrzeniach. Pokazuje to, że akcja pozwoliła nie tylko wykreować pomysły na działania, ale także dotarła do ważnych doświadczeń związanych z codziennym funkcjonowaniem szkoły.
Co samorządy wybrały do realizacji?
Samorządy wybrały do realizacji głownie pomysły z kategorii integracja i budowanie relacji. Planują spotkania integracyjne, zajęcia międzyklasowe, gry integracyjne, wydarzenia integrujące młodszych i starszych uczniów, dni tematyczne. Niektóre samorządy podjęły się stworzenia dogodnych miejsc w szkole poprzez np. zakup puf, urządzenie kącików relaksu, stworzenie stref ciszy.
Co zauważyli nauczyciele i nauczycielki?
Opiekunowie i opiekunki samorządów podkreślali, że młodzież bardzo chętnie angażowała się w rozmowę o swojej szkole. W wielu placówkach samo zadanie pytania zainicjowało ważną dyskusję o relacjach, bezpieczeństwie i wpływie młodych ludzi na szkolną rzeczywistość.
Jednym z najważniejszych wniosków płynących z akcji jest to, że młodzi ludzie chcą mieć wpływ na swoje otoczenie. Potrzebują przestrzeni do wyrażania opinii, a kiedy ją otrzymują, potrafią wskazać konkretne problemy i proponować rozwiązania. Cytując jedną z anonimowych odpowiedzi na zadane w akcji pytanie: „Dobrze byłoby częściej pytać uczniów o zdanie”.
Co dalej?
Wyniki akcji pokazują, że młodzi ludzie chcą współdecydować o życiu swojej szkoły. Najczęściej zgłaszane potrzeby dotyczyły nie tyle kosztownych inwestycji, co lepszych relacji, życzliwości, integracji i realnego wpływu na sprawy, które bezpośrednio dotyczą uczniów i uczennic.
Dlatego zachęcamy szkoły do tworzenia przestrzeni, w których głos uczniów i uczennic jest regularnie słyszany i przekłada się na konkretne działania. To właśnie w ten sposób młodzi ludzie uczą się demokracji w praktyce.
Osobom działającym w samorządach uczniowskich oraz ich opiekunom i opiekunkom polecamy bezpłatny kurs Amnesty International „Samorząd uczniowski oparty na wartościach praw człowieka”, który pomaga rozwijać kulturę dialogu, wzmacniać uczniowską sprawczość i budować szkołę opartą na współpracy, szacunku i prawach człowieka
Po więcej inspiracji do szkolnych akcji zaglądajcie na Strefę Młodzieży.
