Amnesty International wraz z ponad 30 organizacjami humanitarnymi domaga się od Unii Europejskiej stanowczych działań wobec przyjęcia przez parlament w Izraelu kary śmierci. Poniżej przedstawiamy treść apelu, który w Polsce skierujemy m.in. do Ministerstwa Spraw Zagranicznych.
2 kwietnia 2026 r.
Przyjęcie przez izraelski parlament ustawy wprowadzającej karę śmierci wymaga podjęcia pilnych działań przez UE – wspólne oświadczenie organizacji humanitarnych i praw człowieka
Jako organizacje humanitarne i praw człowieka, które od lat działają w Izraelu i na okupowanym terytorium palestyńskim, jesteśmy zbulwersowani decyzją izraelskiego parlamentu o zatwierdzeniu ustawy, która praktycznie nakłada obowiązek stosowania kary śmierci na Zachodnim Brzegu i która de facto będzie miała zastosowanie wyłącznie wobec Palestyńczyków.
30 marca Kneset zatwierdził projekt ustawy, zgłoszony przez partię ministra bezpieczeństwa narodowego Ben-Gvira. Projekt rozszerza stosowanie kary śmierci zarówno w sądach wojskowych, jak i cywilnych. Chociaż prawo izraelskie od dawna przewiduje karę śmierci w przypadkach ludobójstwa i szpiegostwa wojennego, Izrael nie przeprowadzał egzekucji ani nie wydawał wyroków śmierci od 1962 roku. Nowe ustawodawstwo nie tylko stanowi znaczący krok wstecz. Nakłada również karę śmierci de facto na tle etnicznym lub narodowościowym oraz osłabia podstawowe gwarancje prawne.
Na Zachodnim Brzegu – z wyłączeniem Wschodniej Jerozolimy – nowe prawo przewiduje karę śmierci jako domyślny wyrok dla osób skazanych za umyślne zabójstwa stanowiące akty terroryzmu na podstawie izraelskiego ustawodawstwa. Ustawa dopuszcza dożywotnie więzienie – i wyłącznie dożywotnie więzienie – w „szczególnych okolicznościach”, które jednak nie są określone w ustawie. Sądy wojskowe mogą orzec karę śmierci zwykłą większością głosów, nawet bez wniosku prokuratury. Skazanym nie przysługuje prawo łaski. Wyroki nie mogą być złagodzone i muszą zostać wykonane w ciągu 90 dni. Warto zauważyć, że izraelscy osadnicy na Zachodnim Brzegu są wyraźnie wyłączeni z zakresu tej ustawy.
W Izraelu sądy cywilne mogą orzec karę śmierci lub dożywotnie więzienie za zabójstwa z premedytacją, jeśli zostały popełnione w celu „zaprzeczenia istnieniu Państwa Izrael”.
W związku z tym, choć ustawa nie odnosi się wprost do pochodzenia etnicznego ani narodowości, w praktyce jest ona skierowana wyłącznie przeciwko Palestyńczykom. Wprowadza również specjalny system wykonywania kary śmierci przez powieszenie, w którym obowiązuje tajemnica oraz ograniczony dostęp do pomocy prawnej i nadzoru zewnętrznego.
Unia Europejska konsekwentnie stoi na stanowisku, że kara śmierci jest okrutna, nieludzka i niezgodna z godnością ludzką w każdych okolicznościach. Nowa izraelska ustawa idzie jeszcze dalej. Narusza podstawowe gwarancje uznane przez społeczność międzynarodową w celu ochrony praw osób skazanych na karę śmierci. Jej dyskryminujący charakter i brak gwarancji rzetelnego procesu sądowego naruszają prawo do życia oraz gwarancje zawarte w międzynarodowym prawie humanitarnym i prawach człowieka, takich jak IV Konwencja Genewska, Konwencje haskie, Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych oraz Konwencja w sprawie zakazu stosowania tortur.
Działania dyplomatyczne UE i jej państw członkowskich, wzywające Izrael do zmiany kursu, okazały się jak dotąd nieskuteczne. Przyjęcie ustawy to kolejny odrażający krok po stronie Izraela. Ma miejsce w kontekście wywołanej przez Izrael katastrofy humanitarnej w Strefie Gazy, którą Komisja Śledcza ONZ, liczne organizacje palestyńskie, izraelskie i międzynarodowe oraz niezależni eksperci określili jako ludobójstwo. Dodatkowo faktyczna aneksja Zachodniego Brzegu przyspiesza, co potwierdził Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości w swojej opinii doradczej z 19 lipca 2024 r. Przyjęcie ustawy o karze śmierci to kolejny element systemu dyskryminacyjnych regulacji i praktyk wobec Palestyńczyków, które w tej samej opinii doradczej Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości uznał za naruszające art. 3 Konwencji w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji rasowej (CERD), która zakazuje segregacji rasowej i apartheidu.
Realizując tę politykę, Izrael przekroczył już wszelkie ustalone przez Unię Europejską granice: kontynuuje budowę osiedli na obszarze E1, co narusza terytorialną ciągłość Zachodniego Brzegu, z zamiarem uniemożliwienia powstania przyszłego państwa palestyńskiego; zakazuje działalności UNRWA (Agencji Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw pomocy uchodźcom palestyńskim na Bliskim Wschodzie) i atakuje jej obiekty, w tym szkoły i kliniki zbudowane i prowadzone dzięki wkładowi UE; wydala międzynarodowe organizacje pozarządowe i uniemożliwia ich działanie poprzez restrykcyjne procedury rejestracyjne; prowadzi przymusowe eksmisje palestyńskich mieszkańców Wschodniej Jerozolimy; przymusowo wysiedla dziesiątki tysięcy Palestyńczyków oraz masowo wyburza palestyńskie domy i infrastrukturę na Zachodnim Brzegu, w tym projekty finansowane przez UE; zapewnia bezkarność za nadużycia ze strony izraelskich sił bezpieczeństwa i za wspieraną przez państwo przemoc osadników; nie reaguje na doniesienia o powszechnych i systematycznych torturach oraz złym traktowaniu palestyńskich więźniów; wprowadza ograniczenia wolności wyznania; pozwala na ataki na dziennikarzy; oraz odmawia wjazdu urzędnikom UE.
Jak przypomniała również Wysoka przedstawiciel UE ds. zagranicznych Kaja Kallas w swoim oświadczeniu z 31 marca, umowa stowarzyszeniowa UE–Izrael określa poszanowanie zasad demokratycznych jako istotny element stosunków między UE a Izraelem. Przegląd przeprowadzony przez UE w czerwcu 2025 r. na podstawie art. 2 umowy wykazał, że Izrael naruszył swoje zobowiązania w zakresie praw człowieka poprzez poważne nadużycia wobec Palestyńczyków oraz łamanie prawa wojennego, zarówno w Strefie Gazy, jak i na Zachodnim Brzegu, w tym we Wschodniej Jerozolimie.
Dziewięć miesięcy później czas na podjęcie działań już dawno minął. Unia Europejska musi przestrzegać zasad, które deklaruje i zobowiązań prawnych. Musi zawiesić, jako minimalny środek natychmiastowy, część handlową umowy stowarzyszeniowej między UE a Izraelem oraz przyjąć inne środki, zgodnie z propozycją przewodniczącej von der Leyen z września 2025 r.
Organizacje:
11.11.11
ACT Alliance EU
Act Church of Sweden
ActionAid International
Amnesty International
American Friends Service Committee (AFSC)
Bystanders No More
Caritas Europa
Caritas MONA (Middle East and North Africa)
Child Rights International Network (CRIN)
Children Not Numbers
Christian Aid
CIDSE – International Family of Catholic Social Justice Organisations
CNCD-11.11.11
Cooperazione Internazionale Sud-Sud (CISS)
DanChurchAid
80:20 Educating and Acting for a Better World
EuroMed Rights
Finn Church Aid
Global Centre for the Responsibility to Protect (GCR2P)
Human Rights Watch
Insecurity Insight
International Federation for Human Rights (FIDH)
|Lebanese Center for Human Rights (CLDH)
Norwegian Church Aid
Oxfam
Pax Christi International
Public Commitee Against Torture in Israel
Trócaire
United Against Inhumanity
Women’s Centre for Legal Aid and Counselling (WCLAC)