Strefa Młodzieży to miejsce dla młodych osób, które chcą działać, rozwijać się i zmieniać świat na lepszy. Dowiedz się więcej o prawach człowieka, zorganizuj akcję w swojej szkole i zostań częścią ruchu Amnesty International! Nie musisz być ekspertem_ekspertką, żeby zacząć działać na rzecz praw człowieka.
Aktualności i projekty edukacyjne
SZKOLNE GRUPY PRAW CZŁOWIEKA
Załóż swoją SGPC! Zbierz osoby i działajcie w swojej szkole!
Prawa człowieka – co to znaczy?
- Prawa człowieka to podstawowe zasady i wolności, które przysługują każdej osobie w relacjach z władzą. Najczęściej mówimy o nich wtedy, gdy chodzi o ochronę jednostki przed przemocą, poniżaniem czy złym traktowaniem przez państwo – czyli przez urzędy, policję, sądy czy inne instytucje, które działają w imieniu państwa.
- Prawa człowieka nie odnoszą się jednak tylko do władzy państwowej. Dotyczą wszystkich sytuacji, w których jedna strona ma władzę nad drugą. Dlatego możemy o nich mówić też w relacjach takich jak nauczycielka – uczennica czy pracodawca – pracownik.
- To jednak państwo pełni najważniejszą rolę w ochronie praw człowieka. To ono powinno dbać o to, by prawa każdej osoby mieszkającej na jego terenie były przestrzegane (czyli np. państwo powinno wprowadzić rozwiązania, kiedy pracodawca łamie prawa pracownika).
WAŻNE: Jeśli ktoś z twoich znajomych łamie twoje prawa, to nie mówimy o naruszeniu praw człowieka. Dlaczego? Bo prawa człowieka dotyczą sytuacji, w których jedna strona ma władzę nad drugą. Twój znajomy nie ma nad tobą takiej władzy.
Ale jeśli np. dyrekcja szkoły ignoruje zgłoszenia o przemocy rówieśniczej, to możemy mówić o naruszeniu praw człowieka. Dyrekcja ma obowiązek reagować. Jeśli tego nie robi, można szukać pomocy wyżej – np. w kuratorium oświaty albo u Rzecznika Praw Dziecka. Są to instytucje, przez które państwo sprawdza, czy szkoła i inne placówki przestrzegają praw człowieka.
- Władza musi szanować nasze prawa (np. przestrzegać zakazu tortur), chronić nasze prawa (np. reagować w sytuacji, gdy korporacja X w sposób nielegalny składuje odpady w miejscowości Y, zanieczyszczając źródło wody pitnej, do której dostęp jest prawem człowieka) oraz realizować nasze prawa (np. zapewniać nam dostęp do edukacji).
- Państwa często nie wywiązują się ze swoich zobowiązań dotyczących poszanowania, ochrony i realizacji praw człowieka. Często trzeba się o nie upominać, jeśli chcemy, by były przestrzegane.
Skąd wzięły się prawa człowieka?
Powszechna deklaracja praw człowieka została przyjęta przez Organizację Narodów Zjednoczonych tuż po II wojnie światowej w 1948 roku. Dokument ten jest, jak sama nazwa wskazuje, deklaracją – wyrazem intencji wszystkich rządów świata w kwestii przestrzegania pewnych standardów dotyczących traktowania ludzi. Nie jest wiążącym dokumentem, z którego realizacji państwa są rozliczane. Przyjęcie Powszechnej deklaracji praw człowieka było jednak punktem wyjścia do zastosowania bazujących na jej zapisach prawnie wiążących traktatów i umów, z których przestrzegania państwa mogą być rozliczane.
Przed wojną prawa jednostki były w dużej mierze wewnętrzną sprawą państw. Nie istniały powszechnie uznawane, międzynarodowe mechanizmy chroniące ludzi przed nadużyciami własnych rządów. Odpowiedzą na to były prawa człowieka, które określają, że wszyscy ludzie rodzą się wolni i równi w swej godności i w swych prawach, niezależenie od tego skąd są i gdzie przebywają.
Więcej o prawach człowieka znajdziesz na naszych stronach oraz w linkach poniżej.
Prawa dziecka
Oprócz posiadania, na mocy prawa międzynarodowego, takich samych praw jak dorośli, dzieci potrzebują również specjalnych praw ze względu na swój wyjątkowy status w społeczeństwie (są w trakcie rozwoju – fizycznego, psychicznego i emocjonalnego— nie mają pełnej samodzielności i są bardziej narażone na krzywdę). Zatem prawa dziecka to prawa człowieka, ale z dodatkowymi gwarancjami przysługującymi wyłącznie dzieciom. Prawa te zaczynają przysługiwać od momentu narodzin danej osoby i obowiązują do momentu osiągnięcia przez nią tzw. pełnoletniości, która w prawie międzynarodowym i w większości krajów definiowana jest jako ukończenie osiemnastego roku życia.
Prawa dziecka zostały spisane w Konwencji o prawach dziecka, która została uchwalona przez ONZ – to najpowszechniej uznany dokument dotyczący praw człowieka na świecie.
Amnesty International
Amnesty International to światowy ruch ludzi walczących o prawa człowieka. Powstał w 1961 roku w Wielkiej Brytanii. Wtedy w londyńskim tygodniku „The Observer” opublikowano artykuł Petera Benensona „Zapomniani więźniowie”. Benenson wzywał w nim do solidarnego działania w obronie więźniów sumienia (osób więzionych za wyrażanie swoich poglądów politycznych w pokojowy sposób) i zachęcał ludzi do pisania listów w ich obronie do rządów państw. Akcja szybko stała się międzynarodowym ruchem. Organizowano również kampanie mające na celu podniesienie świadomości społecznej na temat praw człowieka.
W ciągu kilku lat Amnesty International rozrosło się w potężną międzynarodową organizację, która obecnie ma swoje oddziały w wielu krajach. Organizacja kontynuuje walkę o prawa człowieka na całym świecie.
Jak działa Amnesty International?
- Badania – zbieramy fakty o naruszeniach praw człowieka i przedstawiamy je w raportach. Jednym z najpopularniejszych raportów Amnesty jest coroczny Raport o stanie praw człowieka na świecie.
- Rzecznictwo – z pomocą raportów naciskamy na rządy i korporacje, żeby zmieniały prawo bądź praktyki jego stosowania tak, by były one zgodne z prawami człowieka.
- Kampanie – piszemy listy, tworzymy petycje, podejmujemy akcje, edukujemy i organizujemy pokojowe protesty w tematach związanych z prawami człowieka. Aktualne kampanie znajdziesz w zakładce “Nasze akcje”.
Maraton Pisania Listów to największa globalna akcja na rzecz praw człowieka organizowana przez Amnesty International. Co roku na całym świecie łączymy siły, by wspólnie pisać listy do władz i decydentów (osób odpowiedzialnych za podejmowanie kluczowych decyzji) w sprawie konkretnych osób lub społeczności, których prawa człowieka są łamane. Wysyłamy również wyrazy solidarności bezpośrednio do tych osób. Zazwyczaj w każdej edycji Maratonu piszemy listy w sprawie około 10 tzw. bohaterów_bohaterek akcji.
Maraton odbywa się zawsze w okolicach 10 grudnia – Międzynarodowego Dnia Praw Człowieka.
- Amnesty International kontroluje władze pod względem przestrzegania praw człowieka, dlatego musi być od nich niezależne. Składki członkowskie i darowizny od osób indywidualnych stanowią zdecydowaną większość przychodów Amnesty International.
Więcej na temat finansowania:
Więcej na temat Amnesty International i początków w Polsce:
Tematy związane z prawami człowieka
Nasze działania dotyczą m.in.: wolności słowa, kary śmierci, dyskryminacji, detencji (przymusowego umieszczenia w zamkniętych ośrodkach pod nadzorem, np. w szpitalu psychiatrycznym lub ośrodku dla uchodźców), konfliktów zbrojnych, handlu bronią, migracji i uchodźstwa, praw ekonomicznych, społecznych i kulturalnych, praw seksualnych i reprodukcyjnych, tortur, odpowiedzialności korporacji i międzynarodowej ochrony praw człowieka.
Wymienione tematy nie są przypadkowe – każdy z nich dotyczy konkretnego obszaru praw człowieka, takich jak prawo do życia, wolności, równości, bezpieczeństwa czy godnych warunków życia. To właśnie poprzez takie zagadnienia rozumiemy, jak prawa człowieka działają w praktyce, gdzie są zagrożone i dlaczego ich ochrona ma znaczenie dla nas wszystkich.
Prowadź zajęcia w swojej szkole
Chcesz porozmawiać ze swoją klasą o prawach człowieka? A może zyskać dodatkowe punkty za poprowadzenie ćwiczenia dla całej klasy? Mamy dla ciebie bardzo krótkie scenariusze (niektóre tylko 15 minutowe), które w aktywny sposób wprowadzą ciekawe i ważne zagadnienia do twojej szkoły.
Nie potrzebujesz żadnego doświadczenia — ćwiczenia są proste, krótkie i angażujące. Ich siła polega na tym, że razem z grupą odkrywacie wnioski i spostrzeżenia. Być może ktoś dzięki temu zainteresuje się prawami człowieka, zaangażuje w działania na rzecz innych osób lub grup albo po prostu spojrzy na świat z nowej perspektywy.
To świetna okazja, żeby zyskać umiejętności prowadzenia zajęć i stworzyć fajną i ciekawą lekcję. Na pewno sobie poradzisz!
Pamiętaj! Jeśli nie chcesz prowadzić zajęć dla całej klasy, zawsze możesz zorganizować dodatkowe zajęcia dla chętnych. A może działasz w Szkolnej Grupie Praw Człowieka lub w innej grupie/kole i możesz przeprowadzić zajęcia dla pozostałych osób z grupy?
Uwaga! Zawsze warto prowadzić zajęcia we dwie osoby. Kiedy jedna osoba mówi, druga może obserwować grupę i sprawdzać, jak jej idzie lub zapisywać różne rzeczy na tablicy czy zmieniać slajdy na rzutniku (jeśli jest taka potrzeba). Razem łatwiej reagować na różne pytania czy nieprzewidziane sytuacje.
Jeśli masz pytania czy wątpliwości, odezwij się do nas na naszym kanale EDUKACJA na platformie Discord.
Krótkie scenariusze
- Prawo do protestu – trzy lekcje z gotowymi prezentacjami – wybierz jedną bądź zrób wszystkie trzy na różnych lekcjach. Razem z równieśnikami_równieśniczkami zastanówcie się, czym jest protest, dlaczego mamy do niego prawo i co może zmienić.
- Prawa człowieka w pigułce. 15 minutowe ćwiczenia na lekcję – wybierz dowolne ćwiczenie (ćwiczenia są przeznaczone dla szkół ponadpodstawowych) i skonsultuj z nauczycielem lub nauczycielką danego przedmiotu, czy możecie (najlepiej w dwie osoby) przeprowadzić ćwiczenie na początku lub końcu lekcji. Dzięki temu wprowadzasz ważne zagadnienia związane z prawami człowieka do swojej klasy.
Wszystkie scenariusze zajęć Amnesty International znajdziesz tutaj:
Edukacja praw człowieka
Jeśli korzystasz z naszych scenariuszy i prowadzisz zajęcia, to znaczy że wprowadzasz edukację praw człowieka do swojej szkoły! Gratulacje! Ciężko bronić praw swoich i innych osób, jeśli ich nie znamy. Właśnie ty możesz to zmienić.
Masz obawy? A co, jeśli ktoś zada trudne pytanie? A co, jeśli ktoś skomentuje coś w obraźliwy sposób? Mamy dla ciebie kilka ważnych wskazówek.
ROZBRAJAMY TRUDNE SYTUACJE PODCZAS ZAJĘĆ:
1. Szokujące lub kontrowersyjne stwierdzenia wygłaszanie przez osoby uczestniczące podczas zajęć.
Takich wypowiedzi nie należy ignorować. Każda reakcja jest lepsza niż żadna. Nie ma sensu wchodzić w bezpośredni konflikt, przerzucać się argumentami. To, co warto zrobić, to zapytać osobę, dlaczego myśli w ten sposób. Kiedy odpowie, można zapytać resztę grupy, czy zgadza się z taką opinią, czy może ma inne zdanie na ten temat. Prawie zawsze znajdzie się ktoś, kto się nie zgodzi z kontrowersyjnymi twierdzeniami, a jeśli nie, to rolą osoby prowadzącej jest zaproponowanie innego punktu widzenia i kontynuowanie zajęć. Ważne, aby wybrzmiały różne głosy.
2. Jedna lub kilka osób mocno dominuje w rozmowie.
Warto spróbować zaangażować też innych. Można na przykład podzielić się na mniejsze grupy, które przegadują dane zagadnienie, a potem dzielą się wnioskami na forum. Dobrym pomysłem jest też komunikat “dajmy szansę się wypowiedzieć osobom, które jeszcze tego nie robiły”.
3. Osoba zadaje ci pytanie, na które nie znasz odpowiedzi.
Nic nie stoi na przeszkodzie, by odpowiedzieć: nie znam odpowiedzi, ale spróbuję się dowiedzieć i wrócić z tym do ciebie.
4. Nauczyciel_nauczycielka cały czas uzupełnia twoje wypowiedzi i ingeruje w przebieg twoich zajęć.
Najlepszym wyjściem jest porozmawianie z nauczycielem_nauczycielką przed zajęciami i poproszenie o oddanie ci przestrzeni na samodzielnie prowadzenie. Możecie się umówić, że poprosisz o wsparcie, jeśli zajdzie taka potrzeba.
Jeśli chcesz wiedzieć więcej o metodach prowadzenia zajęć z zakresu edukacji praw człowieka – polecamy ci kurs Edukacja praw człowieka w teorii i praktyce na naszej platformie edukacyjnej Akademia Praw Człowieka Amnesty International:
Przykłady prowadzenia zajęć przez młodzież:
POMYSŁ: Zajęcia kończą się zrobieniem czegoś artystycznego
Młodzież z Bursy Szkolnej nr 3 w Łomży zorganizowała warsztaty poświęcone prawom kobiet i równości płci. Podczas warsztatów osoby uczestniczące stworzyły plakaty, które zawisły na korytarzach bursy.
POMYSŁ: Zajęcia przygotowują do konkretnego wydarzenia, jak np. Maraton Pisania Listów czy Tydzień Edukacji Globalnej
Uczennice Szkoły Podstawowej nr 1 im. Karola Miarki w Rydułtowach samodzielnie zorganizowały warsztaty poświęcone łamaniu praw człowieka, oparte na historiach konkretnych osób. Celem było uświadomienie, że prawa człowieka są uniwersalne i dotyczą każdego. Warsztaty zakończyły się zachętą do udziału w Maratonie Pisania Listów – akcji w obronie osób, których prawa zostały naruszone.
POMYSŁ: Zajęcia kończą się quizem, udział biorą chętne osoby z różnych klas
Młodzież w Szkole Podstawowej nr 45 im. K. Makuszyńskiego w Katowicach
zorganizowała warsztaty poświęcone prawom człowieka i konfliktom zbrojnym zakończone quizem wiedzy. Każda klasa mogła zgłosić trzyosobowy zespół, co pozwoliło zaangażować osoby spoza własnego kręgu i dotrzeć do tych naprawdę zainteresowanych. Quiz rozwiązywano trójkami, a najlepsze zespoły zostały symbolicznie nagrodzone.
Zorganizuj akcję
Amnesty International od początku swojego istnienia opiera się na działaniach pojedynczych ludzi, którzy nie godzą się na niesprawiedliwość i wierzą, że każde, nawet najmniejsze działanie ma znaczenie. Niezależnie od tego, ile macie lat, gdzie mieszkacie i jakie macie doświadczenie — możecie działać! Możecie bronić osób niesprawiedliwie traktowanych, nagłaśniać łamanie praw człowieka i wywierać presję na rządy, instytucje państwowe czy firmy.
Każdy i każda z nas ma własne powody, by angażować się w ważne sprawy. Możemy mieć różne sposoby działania, wyrażania swoich potrzeb, dochodzenia swoich praw, ale cel jest wspólny — chcemy pozytywnie wpływać na otaczający nas świat. Być może zastanawiacie się, jak się do tego zabrać i czym w ogóle jest „robienie akcji”.
Jak zacząć?
Zajrzyj do krótkiego przewodnika — „Przepis na akcję”.
Pamiętaj, że akcja nie musi być idealna – uczysz się przez praktykę. Pierwsza akcja nie będzie idealna, ale dzięki temu przekonasz się, na co zwrócić uwagę i o co zadbać następnym razem. Lepiej robić coś z błędami, niż nie robić nic.
Planer akcji
Potrzebujesz spisać swój pomysł w uporządkowany sposób?
Przykłady akcji
Zobacz, co zrobili inni – zainspiruj się!
Gliwice: Tydzień Akcji„Różni Ważni”
W Szkole Podstawowej z Oddziałami Integracyjnymi nr 21 im. H. Sienkiewicza w Gliwicach młodzież pokazała, że empatia i równość to coś więcej niż słowa. Przez cały tydzień trwała akcja „Różni Ważni”, która miała na celu budowanie integracji i akceptacji w szkole.
- Uczniowie_uczennice odnajdywali w szkole ukryte papierowe kwiaty z pozytywnymi wiadomościami, a na Ścianie Dobrego Słowakażda osoba mogła znaleźć słowa wsparcia i życzliwości.
- Symboliczne kokardki przywiązane na nadgarstkach wszystkich osób w szkole przypominały, że wszyscy jesteśmy ważni, niezależnie od różnic.
- Na szafkach czekały karteczki z narysowanym sercem – dla każdej osoby bez wyjątku.
To była oddolna inicjatywa w 300-osobowej społeczności szkolnej, która pokazała, że zmiana zaczyna się od prostych gestówi troski o innych. Według słów organizatorek: „Temat akcji był dla nas ważny, ponieważ w wielu szkołach jest brak akceptacji dla uczniów wyróżniających się czymś od innych”.
Jarosław: Mikroagresje na memach
Jarosław: Mikroagresje na memach
Szkolna Grupa Praw Człowieka z I Liceum Ogólnokształcącego im. Mikołaja Kopernika w Jarosławiu postawiła na akcję online, by pokazać, czym są mikroagresje– codzienne, często niezauważalne komentarze czy gesty, które mogą ranić.
- W jasny sposób wyjaśnili, jak je rozpoznać, jak reagować i dlaczego to ważne.
- Edukacja w internecie = dotarcie do większej liczby osób i szansa na realną zmianę w podejściu do drugiego człowieka.
Zobacz, jak to zrobili na Instagramie Grupy:
Chełm: Głos dla pokoju
Na szkolnym podwórku w I Liceum Ogólnokształcącym im. Stefana Czarnieckiego w Chełmie odbył się happening poświęcony ofiarom aktualnych wojen. Cisza, dźwięk, mocny przekaz wizualny – wszystko po to, by skłonić do refleksji i solidarności.
Na początku cisza, z głośników tylko delikatne dźwięki (newsy o wojnie w tle, pojedyncze wybuchy). Na plac powoli wchodzą osoby ubrane na czarno, z zasłoniętymi twarzami i kartkami „Wojna nie ma zwycięzców. Tylko ofiary.” – stają w bezruchu. Nagle: dymne race – czerwony, biały, żółty dym. W tle mocne dźwięki – hałas, wybuchy, chaos. Po chwili dźwięki cichną. Na plac wchodzą osoby w kolorowych ubraniach. Symbolicznie „naprawiają” rozwalone litery POKÓJ (duże, z kartonu – wcześniej je „rozbijamy”).
- Uczestnicy mogli zostawić swoje przemyślenia na papierowych gołębiach pokojui kolorowych kartkach, dokańczając zdanie: „A Ty? Co myślisz o wojnie?”
- Wcześniej w szkole pojawiły się plakaty i interaktywna gazetka z mapą współczesnych konfliktów.
Młodzież zwróciła uwagę społeczności szkolnej na aktualne konflikty, o których nie uczymy się w szkole.
Znajdź opis na stronie szkoły poświęconej Szkolnej grupie Praw Człowieka:
Szczecinek: Prawa kobiet – głos młodzieży
Jedna uczennica z pomocą nauczycielki zorganizowała w Zespole Szkół nr 2 w Szczecinku debatę oksfordzkąo prawach kobiet we współczesnym świecie. Temat: „Czy społeczeństwa naprawdę wspierają prawa kobiet w czasach globalnych kryzysów?”
- Dodatkowo ogłoszono konkurs plastyczny, który pozwolił młodym wyrazić siebie i swoje poglądy w twórczy sposób.
- Działania nie tylko zwiększyły świadomość, ale też wzmocniły głos młodzieżyw ważnym temacie.
Zobacz więcej:
Katowice: Red Hand Day
Szkolna Grupa Praw Człowieka w III LO w Katowicach przygotowała warsztaty „Prawa dziecka w strefie wojny” przed obchodami Red Hand Day (Międzynarodowy Dzień Przeciwko Wykorzystywaniu Dzieci do Żołnierzy, który ma miejsce 12 marca). Chętnym uczniom_uczennicom przedstawiono prawa dziecka i konwencje, które je gwarantują. Następnie zaproszono do pracy w grupach. Każda grupa dostała inną historię (historie pobrano z materiałów UNICEF-u i fundacji War Child) i miała za zadanie zidentyfikować, jakie prawa i w jaki sposób zostały złamane.
- Efekty pracy w grupach zostały zaprezentowane na forum, a następnie dyskutowano o sposobach na walkę z łamaniem praw dziecka oraz o Red Hand Day.
- W dniu obchodów Red Hand Day, Szkolna Grupa zaprosiła społeczność szkolną do akcji przeciwko wykorzystywaniu dzieci jako żołnierzy. Osoby odbijały swoje ręce na plakatach, używając czerwonej farby. Grupa wysłała odbitki do Sekretarza ONZ (wysyłkę zorganizowano z oszczędności po zbiórce na wysłanie listów w ramach Maratonu Pisania Listów). Wow!
Wejdź na Instagram Grupy:
Dołącz do społeczności
Dołącz do naszej społeczności na Discordzie! Odnajdź kategorię #edukacja-praw-człowieka i przywitaj się!
Mam problemy. Gdzie szukać pomocy?
Czujesz, że ty albo ktoś z twojego otoczenia potrzebuje wsparcia?
Zajrzyj na strony organizacji i instytucji, które mogą pomóc: