Pięcioro aktywistów w 2024 roku stanęło przed sądem w związku z udzieleniem pomocy humanitarnej migrantom na pograniczu polsko-białoruskim. Ich proces właśnie trwale się zakończył – uniewinnienie stało się prawomocne po tym, jak prokuratura wycofała apelację. Tym samym kończy się proces, który niezależne organizacje pozarządowe obserwowały od początku. Pomaganie nie może być ścigane, a udzielanie pomocy humanitarnej ludziom w potrzebie to wyraz empatii i odruch człowieczeństwa, nie przestępstwo.
Apelacja Prokuratury wycofana
Proces tzw. „Piątki z Hajnówki” miał się zakończyć już w zeszłym roku. We wrześniu 2025 usłyszeliśmy wyrok, na który organizacje pozarządowe, w tym Amnesty International, czekały od samego początku sprawy – zapadła decyzja o uniewinnieniu. Prokuratura zdecydowała się jednak złożyć apelację. 16 marca otrzymaliśmy jednak dobrą wiadomość- za sprawą interwencji Prokuratora Generalnego uniewinnienie stało się prawomocne; prokuratura wycofała swoją apelację.
Jak wyglądał Proces Piątki z Hajnówki
W 2024 roku pięcioro aktywistów stanęło przed sądem po tym, jak w marcu 2022 r. udzielili pomocy humanitarnej migrantom na pograniczu polsko-białoruskim. Proces rozpoczął się w styczniu 2025 r. przed Sądem Rejonowym w Bielsku Podlaskim, VII Wydziale Zamiejscowym w Hajnówce (sygn. akt VII K 120/24). Prokuratura zarzucała naruszenie art. 264a § 1 Kodeksu karnego, czyli ułatwianie nielegalnego pobytu cudzoziemców w Polsce, i wnioskowała o kary roku i czterech miesięcy pozbawienia wolności.
Sąd odniósł się do zarzutów stawianych przez prokuraturę w sposób krytyczny. W uzasadnieniu wyroku podkreślił konstytucyjną podstawę uzasadniającą działania podjęte przez oskarżonych, wskazując na art. 38 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, który stanowi, że: „Rzeczpospolita Polska zapewnia każdemu człowiekowi prawną ochronę życia”. Z tego przepisu wywiódł wniosek, iż „każda aktywność ludzka będąca wprost i ściśle emanacją tego nakazu jest moralnie, prawnie, a zatem aksjologicznie właściwa”. Sąd stanowczo podkreślił także brak wypełnienia znamion czynu z art. 264 § 1 k.k. przez zachowanie oskarżonych, jako że nie działali oni w celu osiągnięcia żadnej korzyści osobistej, a raczej z pobudek altruistycznych.
W uzasadnieniu wyroku sąd odniósł się także do kontekstu sytuacji na granicy polsko-białoruskiej, wskazując na pojawiające się w debacie publicznej zarzuty dotyczące możliwego naruszania przez Polskę zobowiązań wynikających z prawa międzynarodowego wobec osób poszukujących ochrony międzynarodowej. Sąd podkreślił, że ten kontekst może wpływać na ocenę działań podejmowanych z pobudek humanitarnych wobec migrantów znajdujących się w sytuacji zagrożenia.
Amnesty International, występując jako przyjaciel sądu w innym procesie związanym z udzielaniem pomocy migrantom na granicy, stwierdziło: „[…] nie można nikogo karać za chęć udzielenia pomocy humanitarnej. Wręcz przeciwnie, osoby, które działały na rzecz osób znajdujących się w sytuacji zagrożenia życia, powinny być traktowane jako obrońcy praw człowieka. Instytucja Obrońcy Praw Człowieka jest uznana przez prawo międzynarodowe – to osoby, które osobiście działają przeciwko naruszeniom praw człowieka, gdy państwa odmawiają działania lub nie potrafią skutecznie zaradzić naruszeniom”.
Amnesty International śledziło uważnie postępowanie dotyczące Piątki z Hajnówki od samego początku. Pod naszą petycją w tej sprawie podpisało się blisko 3,5 tysiąca osób. Uważamy, że akt oskarżenia przedstawiony przez prokuraturę był nie tylko niepotrzebny, ale też wysoce szkodliwy. Wymierzony został przeciwko empatii zwykłych obywateli, po ludzku poruszonych sytuacją, w jakiej znaleźli się migranci na granicy polsko-białoruskiej, doświadczający na co dzień nielegalnych push-backów i brutalności ze strony służb obu państw. Z zadowoleniem przyjęliśmy, że Sąd Rejonowy w Bielsku Podlaskim podzielił te odczucia.
29 stycznia 2026 roku prokuratura złożyła apelację, która 3 marca została przekazana do Sądu Okręgowego w Białymstoku, gdzie miała być rozpatrywana. Dzięki presji społeczeństwa obywatelskiego, w tym osób, które podpisały naszą petycję 16 marca 2026 roku prokuratura ostatecznie odstąpiła od apelacji, tym samym pieczętując wyrok uniewinniający dla Piątki z Hajnówki.
Zachęcamy do zapoznania się z całością uzasadnienia wyroku sądu I instancji, który ma w tej sytuacji charakter ostateczny. Ten wyrok, choć wydany przez sąd rejonowy ma charakter precedensowy. Apelujemy o to, by stał się punktem odniesienia dla prokuratury, zniechęcając ją w przyszłości do stawiania zarzutów osobom udzielającym pomocy migrantom na granicy. Jest to wyrok przełomowy dla działań obrońców praw człowieka, który dowodzi, że pomoc niesiona drugiemu człowiekowi z pobudek altruistycznych zawsze jest legalna.